Καθώς η ηλεκτροκίνηση εδραιώνεται παγκοσμίως, οι μπαταρίες των ηλεκτρικών οχημάτων —αν και σύμβολο πράσινης τεχνολογίας— εξελίσσονται σε ένα σημαντικό περιβαλλοντικό πρόβλημα. Το 2020, περίπου 550.000 μπαταρίες EV (250.000 τόνοι) έπαψαν να λειτουργούν, όμως μόνο το 5% από αυτές ανακυκλώθηκε. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε 12.500 τόνους, αφήνοντας το μεγαλύτερο μέρος να καταλήγει ως απόβλητο.
Μέσα σε λίγα χρόνια, η εικόνα αυτή αλλάζει ραγδαία. Μέχρι το 2025, κάθε χρόνο εκτιμάται πως 1 έως 1,5 εκατομμύριο μπαταρίες —δηλαδή 500.000 έως 700.000 τόνοι— φτάνουν στο τέλος της ωφέλιμης ζωής τους. Ευτυχώς, η ανακύκλωση ακολουθεί ανοδική πορεία: σε κάποιες περιοχές αγγίζει το 30%, με 100.000 έως 200.000 τόνους να επανεισέρχονται στην κυκλική οικονομία.
Οι μπαταρίες αυτές, που βασίζονται κυρίως στην τεχνολογία ιόντων λιθίου, περιέχουν σπάνια και πολύτιμα υλικά όπως λίθιο, νικέλιο, κοβάλτιο και μαγγάνιο. Παράλληλα, φέρουν τοξικά στοιχεία, γεγονός που καθιστά την απόρριψή τους εξαιρετικά κρίσιμη για την προστασία του περιβάλλοντος.
Η Μαύρη Μάζα και το Χρώμα της Ανακύκλωσης
Σε ένα εργαστήριο στη νοτιοδυτική Αγγλία, η εταιρεία Altilium έχει αναλάβει να μετατρέψει το πρόβλημα σε λύση. Η διαδικασία ξεκινά με τον τεμαχισμό παλιών μπαταριών και την παραγωγή μιας σκούρας σκόνης, γνωστής ως «μαύρη μάζα». Αυτή η ύλη —με μικροσκοπικά σωματίδια κάτω του χιλιοστού— είναι γεμάτη με μέταλλα και υλικά που μπορούν να ανακτηθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν.
Με ειδικά διαλύματα και τεχνικές υδρομεταλλουργίας, οι τεχνικοί της Altilium απομονώνουν αρχικά τον γραφίτη και στη συνέχεια εξάγουν διαδοχικά το νικέλιο, το κοβάλτιο και το μαγγάνιο. Η σκηνή στο εργαστήριο θυμίζει επιστημονική ταινία: σωλήνες γεμάτοι μπλε και πράσινα υγρά, τεχνικοί με λευκές ποδιές και αυστηρά ελεγχόμενη διαδικασία ανάκτησης.
Το τελικό προϊόν δεν είναι απόβλητο, αλλά πόρος. Τα υλικά αυτά επιστρέφουν στους κατασκευαστές για την παραγωγή νέων μπαταριών, υποστηρίζοντας ένα κλειστό και βιώσιμο κύκλωμα εφοδιασμού.
Προς ένα Μέλλον Χωρίς Σπατάλη
Ο επικεφαλής της Altilium, Κρίστιαν Μάρστον, βλέπει την ανακύκλωση μπαταριών όχι μόνο ως τεχνολογική πρόκληση, αλλά και ως ηθική υποχρέωση: να μεταβούμε από την εξόρυξη στην αξιοποίηση των ήδη υπαρχόντων πόρων. Όπως εξηγεί, περισσότερα από τα μισά αποθέματα νικελίου παγκοσμίως προέρχονται από την Ινδονησία, ενώ σχεδόν τα δύο τρίτα του κοβαλτίου εξορύσσονται στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό — περιοχές με σοβαρές περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις.
Η ανακύκλωση μπορεί να αλλάξει αυτή τη δυναμική. Σύμφωνα με μελέτες, ως το 2040 πάνω από το 50% των αναγκών για λίθιο και νικέλιο θα μπορούσε να καλύπτεται από ανακυκλωμένο υλικό. Μια έκθεση του ΙΕΑ (Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας) του 2024 αναφέρει ότι η ανακύκλωση κρίσιμων ορυκτών έχει τη δυναμική να μειώσει τη ζήτηση για νέα εξόρυξη κατά 40% έως τα μέσα του αιώνα.
Γι’ αυτό και πολιτικές αρχίζουν να προσαρμόζονται. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, για παράδειγμα, εισήγαγε το 2023 νέο κανονισμό για τις μπαταρίες, που από το 2025 θα επιβάλλει αυστηρές απαιτήσεις σχετικά με τα ποσοστά ανακύκλωσης, την ανάκτηση υλικών και το ανακυκλωμένο περιεχόμενο.
