Ο Τζον Πιλ, ο θρυλικός ραδιοφωνικός παραγωγός, είχε κάποτε πει ότι οι Smiths έμοιαζαν να εμφανίστηκαν από το πουθενά, αλλά κουβαλούσαν μια απίστευτα καθαρή ταυτότητα. Δεν ήθελαν να μιμηθούν άλλους – δεν κυνηγούσαν τη λάμψη των Doors ή την υπερβολή των T. Rex. Ήταν οι Smiths. Μια μπάντα που δεν έμοιαζε με τίποτα άλλο. Και ίσως αυτό να είναι που τους έκανε μοναδικούς.
Κι αν το ξεκίνημά τους είναι δύσκολο να εντοπιστεί, το αποτύπωμα που άφησαν πίσω τους είναι ξεκάθαρο. Δύσκολα θα βρεις indie συγκρότημα από τα ‘80s και μετά που να μην έχει, έστω και άθελά του, επηρεαστεί από τους Μορισέι, Μαρ, Τζόις και τον αείμνηστο Άντι Ρουρκ.
Από την πρώτη τους εμφάνιση το 1983, οι Smiths άλλαξαν το πώς βλέπαμε τη μουσική και τους εαυτούς μας. Μίλησαν για ανδρισμό χωρίς μάτσο επιδείξεις, για εφηβεία χωρίς ροζ φίλτρα, για τη θλίψη με τρόπο που έκανε τους νέους να νιώθουν λιγότερο μόνοι. Και μελωδίες που ισορροπούσαν τέλεια ανάμεσα στη γλυκύτητα και την απόγνωση.
Μια φωνή που καταλάβαινε
Στα τραγούδια τους δεν έβρισκες ούτε επαναστατικά συνθήματα, ούτε εμπορικά τεχνάσματα. Αντί γι’ αυτό, έβρισκες την αλήθεια – την εσωτερική αναστάτωση, την επιθυμία για κάτι καλύτερο, την ανάγκη να είσαι απλώς ο εαυτός σου. Μέσα σε μια εποχή θλιβερή και καταπιεστική, όπως η Βρετανία του Θάτσερ, ο ήχος και οι στίχοι των Smiths ήταν σαν ανάσα.
Ο Τόνι Φλέτσερ, συγγραφέας του βιβλίου A Light That Never Goes Out, είχε πει πως πρόσφεραν ένα είδος φωτεινής ελπίδας. Ναι, ήταν παιδιά της εργατικής τάξης, αλλά δεν το κουβαλούσαν σαν βάρος – το μετέτρεψαν σε δύναμη. Δεν δίσταζαν να χαμογελούν. Και δεν φοβούνταν να δείξουν ευαισθησία.
Μια νέα ανδρικότητα
Ο Μορισέι δεν τραγουδούσε για κορίτσια και καρδιές που ραγίζουν. Τραγουδούσε για συναισθήματα που δεν είχαν ξεκαθαριστεί ακόμα. Για την αβεβαιότητα, τη μοναξιά, τη σύγχυση. Αυτή η αποστροφή προς το κλασικό ερωτικό αφήγημα άνοιξε χώρο για πολλούς που δεν έβρισκαν τον εαυτό τους σε στιλ όπως το glam ή το punk.
Με τον δικό του ήσυχο τρόπο, ο Μορισέι αμφισβήτησε την τοξική αρρενωπότητα. Και ο Τζόνι Μαρ τον συνόδευσε με κιθάρα που έμοιαζε να χαμογελά ακόμα και μέσα στη μελαγχολία. Αυτός ο συνδυασμός – σκοτεινών στίχων και φωτεινών μελωδιών – άγγιξε χορδές που δεν είχαν αγγιχτεί ποτέ ως τότε.
Περισσότερο από μουσική: μια κοινότητα
Οι Smiths δεν δημιούργησαν απλώς θαυμαστές· δημιούργησαν συγγένειες. Πριν ακόμη βγάλουν άλμπουμ, οι άνθρωποι ντύνονταν σαν αυτούς. Φορούσαν vintage τζιν, χοντρά γυαλιά, αταίριαστες ζακέτες. Κουβαλούσαν λουλούδια στις τσέπες τους. Για πρώτη φορά, το «διαφορετικό» έμοιαζε όμορφο – και επιθυμητό.
Και δεν ήταν μόνο θέμα εμφάνισης. Ήταν η στάση, η γλώσσα, οι αναφορές. Ξαφνικά, το να διαβάζεις Όσκαρ Ουάιλντ δεν ήταν ντροπή – ήταν κομμάτι του ποιοι είσαι.
Η κληρονομιά που δεν ξεθωριάζει
Ακόμη κι αν η μεταγενέστερη πορεία του Μορισέι έχει προκαλέσει αντιδράσεις, οι περισσότεροι μπορούν να διαχωρίσουν την αίσθηση των Smiths από την προσωπική του εξέλιξη. Γιατί εκείνη η εποχή, εκείνα τα τραγούδια, έδωσαν χώρο σε πολλούς να υπάρξουν όπως πραγματικά είναι.
Οι Smiths έδειξαν ότι μπορείς να είσαι indie και επιτυχημένος. Ότι μπορείς να ακολουθήσεις τον δικό σου δρόμο χωρίς να κάνεις εκπτώσεις. Ότι δεν χρειάζεται να γίνεις κάποιος άλλος για να ακουστείς.
Και αυτό, τελικά, είναι κάτι περισσότερο από μουσική. Είναι στάση ζωής.
